Thông báo gây chia rẽ cộng đồng người chơi
Khi Crystal Dynamics và Square Enix tiết lộ rằng Spider-Man sẽ gia nhập đội hình của Marvel's Avengers dưới dạng nhân vật tải về sau khi ra mắt, sự phấn khích ban đầu là ngay lập tức. Suy cho cùng, Spider-Man là siêu anh hùng dễ nhận biết nhất của Marvel — một nhân vật có dấu ấn văn hóa vượt xa phạm vi độc giả truyện tranh để đến với điện ảnh, truyền hình và trò chơi điện tử. Triển vọng được chơi dưới vai người nhện cùng với Iron Man, Thor, Hulk, Captain America, Black Widow và Ms. Marvel mang lại cảm giác như hiện thực hóa một cách tự nhiên giấc mơ về biệt đội Avengers.
Sau đó là sự cảnh báo: Spider-Man sẽ chỉ có sẵn độc quyền trên các phiên bản trò chơi dành cho PlayStation 4 và PlayStation 5. Người chơi trên Xbox, PC và Google Stadia sẽ không nhận được nhân vật này — không phải dưới dạng độc quyền tạm thời, không phải dưới dạng nội dung trả phí bổ sung, mà là sự bổ sung cố định dành riêng cho nền tảng. Thông báo này đã tạo ra phản ứng dữ dội đáng kể, làm dấy lên những câu hỏi về đạo đức của nội dung độc quyền nền tảng trong các trò chơi đa nền tảng, và khiến Crystal Dynamics phải công khai giải thích lý do đằng sau quyết định này.
Phản ứng của cộng đồng rất nhanh chóng và bị chia rẽ. Người chơi PlayStation thường đón nhận tin tức này như một phần thưởng cho nền tảng họ chọn, trong khi người chơi Xbox và PC bày tỏ sự thất vọng rằng một nhân vật quan trọng đối với vũ trụ Marvel như Spider-Man sẽ bị chặn vĩnh viễn khỏi phiên bản trò chơi của họ. Các diễn đàn, mạng xã hội và báo chí trò chơi đã khuếch đại cuộc tranh luận, với một số nhà bình luận cho rằng nội dung trò chơi độc quyền nền tảng trong một tựa game đa nền tảng giá đầy đủ đã vượt quá giới hạn mà các nội dung độc quyền về ngoại hình (cosmetic) chưa từng làm. Tranh cãi này đã trở thành một bài học kinh nghiệm về việc các thỏa thuận nền tảng, mặc dù có lợi về mặt thương mại cho các bên liên quan, có thể tạo ra sự ma sát bền vững trong cộng đồng, làm tổn hại đến thiện chí đối với một trò chơi dịch vụ trực tiếp (live-service).
Mối quan hệ kinh doanh đằng sau sự độc quyền
Lời giải thích khi được đưa ra rất thẳng thắn và bắt nguồn từ việc cấp phép thay vì lựa chọn phát triển. Đồng giám đốc của Crystal Dynamics, Scot Amos, đã giải quyết trực tiếp câu hỏi này trong các cuộc phỏng vấn với nhiều phương tiện truyền thông, bao gồm Den of Geek và IGN.
Cốt lõi của vấn đề là mối quan hệ lâu dài của Sony với Marvel liên quan đến nhân vật Spider-Man. Sony Pictures nắm giữ quyền làm phim về Spider-Man, và Sony Interactive Entertainment đã phát hành tựa game Marvel's Spider-Man (2018) của Insomniac Games, một tựa game độc quyền PlayStation được giới phê bình đánh giá cao. Quan hệ đối tác hiện có này đã tạo ra cái mà Amos mô tả là "một cơ hội độc đáo cho người hâm mộ PlayStation" — một cơ hội không có sẵn cho các chủ sở hữu nền tảng khác vì quyền nhân vật cơ bản thuộc về Sony.
Amos đã rất cẩn thận khi đặt quyết định này là dựa trên mối quan hệ thay vì tùy tiện: "Do mối quan hệ mà Sony và PlayStation có với Marvel, đã có một cơ hội độc đáo để người hâm mộ PlayStation có thể mang người anh hùng đó đến với họ." Ông nhấn mạnh rằng quyết định này không chỉ của riêng Crystal Dynamics mà xuất phát từ cấu trúc quyền hiện có giữa Sony và Marvel.
Khi được hỏi liệu sự độc quyền này là vĩnh viễn hay tạm thời, Amos từ chối xác nhận theo cả hai hướng, chỉ tuyên bố: "Điều chúng tôi đã công bố cho đến nay là nó độc quyền cho PlayStation. Vì vậy, hiện tại nó không có giới hạn nào khác." Phản hồi được cân nhắc kỹ lưỡng này để lại không gian cho sự giải thích nhưng cho thấy không có kế hoạch nào để đưa Spider-Man lên các nền tảng khác.
Lời giải thích về cấp phép, mặc dù hợp lý về mặt pháp lý, đã không làm hài lòng hoàn toàn các nhà phê bình. Lập luận từ những người chơi thất vọng không phải là Sony thiếu quyền, mà là một trò chơi đa nền tảng được tiếp thị cho tất cả người chơi nên mang lại sự công bằng về lối chơi trên các nền tảng. Câu hỏi không phải là liệu Sony có thể sắp xếp một sự độc quyền hay không, mà là liệu họ có nên làm vậy hay không — và liệu các nhà phát hành chấp nhận những thỏa thuận như vậy có chịu trách nhiệm cho sự phân mảnh trải nghiệm của người chơi hay không.
Một Spider-Man khác so với phiên bản của Insomniac
Một điểm làm rõ quan trọng mà Crystal Dynamics cung cấp là Spider-Man của họ sẽ là một sự diễn giải khác biệt, tách biệt với phiên bản xuất hiện trong các trò chơi của Insomniac. Studio nhấn mạnh rằng Marvel's Avengers có Spider-Man riêng — với thiết kế trang phục khác, hoạt ảnh chiến đấu khác và vị trí khác trong cốt truyện.
Tuy nhiên, Amos tiết lộ rằng hai studio đã liên lạc với nhau. Marvel đã tạo điều kiện giới thiệu giữa Crystal Dynamics và Insomniac, cho phép cả hai đội chia sẻ thông tin chi tiết và so sánh các phương pháp tiếp cận. "Marvel đã giới thiệu giữa Crystal và Insomniac," Amos giải thích. "Chúng tôi có thể ngồi đó và xem nội dung cũng như trò chơi của nhau." Sự hợp tác này đảm bảo tính nhất quán về chủ đề trong khi vẫn duy trì sự độc lập về sáng tạo.
Những người hâm mộ tinh mắt đã lưu ý rằng Marvel's Spider-Man (2018) của Insomniac có chứa một tham chiếu đến việc Avengers đang hoạt động ở Bờ Tây, và Marvel's Avengers mở đầu tại San Francisco. Amos thừa nhận điều này với một nụ cười: "Tôi sẽ nói rằng chúng tôi đã uống cùng nhau và nói, 'Sẽ không tuyệt sao nếu...' Vì vậy, có thể điều gì đó như thế đã dẫn đến việc có một vài sắc thái nhỏ này." Tuy nhiên, ông xác nhận rằng hai trò chơi tồn tại trong các vũ trụ hư cấu riêng biệt — các tham chiếu được chia sẻ chỉ là cái nháy mắt, không phải các kết nối kinh điển.
Nhân vật độc quyền nền tảng duy nhất
Một sự trấn an mà Crystal Dynamics đưa ra là Spider-Man sẽ là nhân vật duy nhất phải chịu sự độc quyền nền tảng. Amos xác nhận với IGN: "Đó là nhân vật duy nhất mà chúng tôi thực hiện theo cách đó." Tất cả các nhân vật sau khi ra mắt khác, bao gồm Hawkeye và Kate Bishop, sẽ có sẵn trên tất cả các nền tảng.
Sự giới hạn này là rất đáng kể. Nó có nghĩa là người chơi Xbox và PC vẫn sẽ nhận được toàn bộ đội hình cốt lõi và tất cả các nhân vật bổ sung sau đó — họ chỉ đơn giản là bỏ lỡ một nhân vật. Amos coi đây là một đề xuất giá trị rộng hơn: "Marvel's Avengers có rất nhiều anh hùng, và với quy mô cũng như chiều sâu của trò chơi này và vũ trụ này, người chơi sẽ có rất nhiều điều để khám phá."
Bối cảnh lịch sử: Nhân vật độc quyền nền tảng trong trò chơi
Việc cung cấp các nhân vật dành riêng cho nền tảng trong các trò chơi đa nền tảng không phải là không có tiền lệ, mặc dù nó đã trở nên ít phổ biến hơn trong những năm gần đây.
Soulcalibur II (2003) có lẽ là ví dụ nổi tiếng nhất. Trò chơi đối kháng này có một nhân vật khách mời độc đáo trên mỗi nền tảng: Link (từ The Legend of Zelda) trên GameCube, Spawn trên Xbox và Heihachi (từ Tekken) trên PlayStation 2. Không giống như tình huống của Marvel's Avengers, mỗi nền tảng đều nhận được một nhân vật độc quyền, tạo ra sự ngang bằng tương đối. Các phần tiếp theo trong loạt trò chơi Soulcalibur đã từ bỏ thực tiễn này.
Disney Infinity 3.0 (2015) đã cung cấp Boba Fett như một nhân vật độc quyền của PlayStation trước các nền tảng khác, nghĩa là người chơi Xbox và các nền tảng khác không thể truy cập vào thợ săn tiền thưởng này khi ra mắt. Quyết định này cũng gây ra sự thất vọng tương tự trong cộng đồng trò chơi.
Tình huống của Marvel's Avengers khác biệt với những ví dụ này ở một khía cạnh quan trọng: thay vì mỗi nền tảng nhận được một nhân vật độc quyền khác nhau, chỉ một nền tảng nhận được thêm một nhân vật. Sự bất đối xứng này là điều khiến quyết định này đặc biệt gây tranh cãi — đó không phải là một cuộc trao đổi mà là một sự bổ sung đơn phương.
Spider-Man đã chơi như thế nào trên PlayStation
Đối với những người chơi PlayStation đã nhận được Spider-Man, nhân vật này mang lại một trải nghiệm lối chơi khác biệt rõ rệt. Cơ chế di chuyển của Spider-Man — đu tơ giữa các điểm môi trường, bò trên tường ở các bề mặt thẳng đứng và thực hiện các thao tác né tránh nhanh chóng — không giống bất cứ thứ gì trong đội hình cơ bản. Bộ kỹ năng chiến đấu của anh nhấn mạnh vào sự nhanh nhẹn và kiểm soát đám đông, với các khả năng dựa trên tơ nhện có thể làm tê liệt kẻ thù và tạo cơ hội kết hợp cho các thành viên khác trong đội khi chơi co-op.
Nhân vật này cũng đi kèm với một nhiệm vụ cốt truyện chuyên biệt, chiến dịch "With Great Power", cung cấp bối cảnh tường thuật cho sự xuất hiện của anh và thiết lập mối quan hệ của anh với đội Avengers hiện có. Nội dung này là độc quyền cho PlayStation, càng làm nới rộng khoảng cách giữa các phiên bản trò chơi.
Ý nghĩa rộng hơn đối với các trò chơi đa nền tảng
Sự độc quyền của Spider-Man trong Marvel's Avengers đặt ra những câu hỏi vượt ra ngoài một trò chơi duy nhất. Khi ngành công nghiệp trò chơi ngày càng áp dụng các mô hình dịch vụ trực tiếp — nơi các trò chơi được hỗ trợ bằng các bản cập nhật nội dung thường xuyên trong nhiều năm — câu hỏi ai nhận được nội dung gì và trên dòng thời gian nào trở nên quan trọng hơn.
Khi một trò chơi được tiếp thị dưới dạng tựa game đa nền tảng với lộ trình chung, người chơi trên tất cả các nền tảng đều mong đợi sự ngang bằng về nội dung lối chơi. Sự độc quyền về ngoại hình (chẳng hạn như trang phục dành riêng cho nền tảng) thường được chấp nhận. Nhưng sự độc quyền ảnh hưởng đến lối chơi — đặc biệt là việc bổ sung một nhân vật có thể chơi hoàn toàn với các khả năng độc đáo, nội dung câu chuyện và trang bị — tạo ra sự bất bình đẳng hữu hình trong trải nghiệm của người chơi.
Crystal Dynamics đã cố gắng giảm thiểu điều này bằng cách xác nhận rằng Spider-Man sẽ là nhân vật độc quyền duy nhất và bằng cách nhấn mạnh phạm vi nội dung có sẵn trên tất cả các nền tảng. Việc giảm thiểu này có đủ hay không phụ thuộc phần lớn vào việc mỗi người chơi coi trọng nhân vật Spider-Man đến mức nào.
Điều này có ý nghĩa gì đối với người chơi ngày nay
Đối với những người chơi đang cân nhắc phiên bản Marvel's Avengers nào để mua, sự độc quyền của Spider-Man có những ý nghĩa thực tế.
Người chơi PlayStation đã nhận được Spider-Man như một nhân vật DLC miễn phí, thêm một anh hùng có thể chơi mới với cơ chế di chuyển độc đáo (đu tơ, bò tường), khả năng chiến đấu và nội dung câu chuyện. Nhân vật này được tích hợp vào các hệ thống trang bị và tiến triển hiện có của trò chơi, cung cấp các tùy chọn tùy chỉnh tương tự như các thành viên chủ chốt trong đội.
Người chơi Xbox và PC đã nhận được tất cả các nội dung khác sau khi ra mắt — bao gồm Hawkeye, Kate Bishop và các khu vực bổ sung — nhưng không bao giờ có quyền truy cập vào Spider-Man. Đối với những người hâm mộ cụ thể nhân vật này, đây là một khoảng trống đáng kể trong đội hình.
Quyết định này cũng ảnh hưởng đến hành vi mua hàng. Những người chơi sở hữu cả PlayStation và Xbox hoặc PC có động lực rõ ràng để chọn phiên bản PlayStation. Những người chỉ sở hữu các nền tảng không phải PlayStation phải đối mặt với lựa chọn chấp nhận một đội hình không đầy đủ hoặc đầu tư vào phần cứng bổ sung.
Di sản của quyết định
Trò chơi Marvel's Avengers kể từ đó đã bị ngừng phát hành, với việc Crystal Dynamics chấm dứt hỗ trợ và trò chơi bị gỡ bỏ khỏi các cửa hàng kỹ thuật số. Nhưng tiền lệ do sự độc quyền của Spider-Man đặt ra vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến các cuộc thảo luận về nội dung độc quyền nền tảng trong các tựa game đa nền tảng.
Trường hợp này minh họa một sự căng thẳng vẫn tồn tại trong ngành: các thỏa thuận cấp phép và quan hệ đối tác nền tảng có thể mang lại giá trị thực sự cho một phân khúc người chơi trong khi tạo ra sự bất bình đẳng trong nhận thức của những người khác. Liệu sự đánh đổi này có thể chấp nhận được hay không phụ thuộc vào chi tiết của từng thỏa thuận, tính minh bạch của thông tin liên lạc và đề xuất giá trị tổng thể của trò chơi ngoài nội dung độc quyền.
Đối với những người hâm mộ Marvel, tình huống Spider-Man trong Marvel's Avengers vẫn là một ví dụ cảnh báo — một lời nhắc nhở rằng ngay cả trong một trò chơi được xây dựng xung quanh việc tập hợp những Anh hùng vĩ đại nhất Trái đất, không phải mọi anh hùng đều tập hợp trên mọi nền tảng.
